Auteur: AdminGery

Executieve functies- metacognitie

Executieve functies – Metacognitie

In de afgelopen 3 columns heeft u/hebben jullie iets kunnen lezen over de executieve functies. Het zijn de functies in je brein die het mogelijk maken dat je rationele beslissingen kunt nemen, impulsen kunt beheersen en je kunt focussen op wat belangrijk is. Deze keer wil ik nog even iets dieper ingaan op één van die executieve functies nl. de metacognitie.

Metacognitie is de kennis en de vaardigheden om het eigen denken, handelen en leren te organiseren, te sturen en te controleren. Kort gezegd is metacognitie inzicht hebben in het eigen leerproces.

  • Het gaat dan om: Vaardigheden voor taakoriëntatie: Wat moet ik doen??
  • Doelen stellen: Wat moet ik bereiken?
  • Plannen: Hoe bereik ik dat doel?
  • Systematisch werken: Stap-voor-stap
  • Monitoren van jezelf tijdens de uitvoering: Begrijp ik alles? Maak ik geen fouten?
  • Evalueren na afloop: Is het antwoord juist?
  • Reflecteren: Wat kan ik hiervan leren?

Leerlingen met goede metacognitieve vaardigheden staan zelf aan het roer van hun leerproces, waardoor zij een leertaak effectiever kunnen uitvoeren. De leertaak is niet iets wat hen overkomt, maar een taak waar zij zelf actieve deelnemer aan zijn. Je merkt inmiddels als lezend wel, dat metacognitie de meest belangrijke executieve functie is van het leerproces!

Bij een leerproces is er sprake van:

  1. Een doel
  2. Een leerstrategie
  3. Meting van leerresultaten
  4. Feedback

Elk van de 4 onderdelen kan georganiseerd worden door de leraar of door de leerling zelf. Wanneer we leerlingen willen leren te leren, zullen we ervoor moeten zorgen dat ze helder moeten hebben welke beslissingen ze moeten nemen bij elk van de vier elementen. Het is natuurlijk aan de leraar om de leerlingen te helpen (scaffolding) bij het nemen van deze beslissingen om ze stapsgewijs zelf die beslissingen te kunnen laten nemen.

Zelfsturing bij jonge kinderen is goed te bevorderen via het spel. Neem b.v. het spel “stoelendans”(L.v.d. Bolt & J. Aarssen, 2020). De stoelendans laat kinderen lekker bewegen en is daarnaast een mooie activiteit die hen in staat stelt om bepaalde aspecten van hun zelfsturing en executieve functies te oefenen. Bijvoorbeeld:

  • Om te oefenen niet te vroeg te gaan zitten ( impulsbeheersing)
  • Om te oefenen met het onthouden van de regel dat je pas mag gaan zitten wanneer de muziek stopt   (werkgeheugen)
  • Om te oefenen met omschakelen zodra je iets anders moet doen; b.v. de andere kant op lopen                            (cognitieve flexibiliteit) 
  • Om te oefenen met plannen en oplossingen bedenken (strategisch dicht langs de stoelen te lopen om verzekerd te zijn van een lege plaats)

logoBelangrijk is het weten van het leerdoel. Beschrijf dat als leraar goed voor de leerling. Daarnaast moeten de leerlingen kennis hebben van de leerstrategieën die er zijn.  Wanneer de kennis gemeten is d.m.v. een PTA of tentamen is het belangrijk voor de metacognitie dat de juiste feedback op het resultaat wordt gegeven. We leren tenslotte het meeste van de dingen die nog niet goed gaan!

Meer weten over het leren!! Kijk op www.rtpraktijkdrv.nl of mail naar gery@rtpraktijkdrv.nl

Gery van den Bruinhorst- Jongerden  (Remedial Teacher)

Executieve functies….het werkgeheugen

Executieve functies – Het werkgeheugen

De afgelopen 2 columns heeft u/ heb jij wat kunnen lezen over executieve functies. Het zijn de functies in je brein die het mogelijk maken dat je rationele beslissingen kunt nemen, impulsen kunt beheersen en je kunt focussen op wat belangrijk is. We hebben de inmiddels de respons-inhibitie (nadenken voordat we handelen) en planning en prioritering behandeld.

In deze column willen we even stilstaan bij ‘het werkgeheugen’. Het werkgeheugen is de capaciteit om tijdelijk informatie te onthouden om een taak te kunnen afmaken. In Wikipedia lezen we dat het werkgeheugen een tijdelijke opslagplaats is van taak-relevante informatie. Dat speelt een rol bij actieve denkprocessen.

Het kan verschillende vormen aannemen, zoals:

  • activeren van oude herinneringen (lange termijn geheugen)
  • vasthouden van meer recente ervaringen (korte termijn geheugen)
  • bewerkingen op de inhoud van het geheugen (maken van sommen- nieuwe informatie linken aan reeds opgedane informatie)
  • sturen van ons gedrag tijdens complexe situaties (b.v. 3e links na de stoplichten)

Het werkgeheugen helpt dus bij het uitvoeren van taken, het onthouden van informatie en het bedenken van oplossingen van problemen.

Laten we toch nog even inzoomen op het werkgeheugen. Leerlingen met een zwak werkgeheugen hebben dus moeite met het onthouden van instructies, of met het onthouden van regels en afspraken, kunnen meervoudige opdrachten moeilijk onthouden, vergeten huiswerk of materiaal mee naar school te nemen, kunnen moeilijk automatiseren en hebben moeite met het leggen van verbanden tussen nieuwe en aanwezige kennis.

Hoe kunt u deze leerlingen helpen om dat werkgeheugen te versterken? Geef duidelijke opdrachten, dus niet te complex. Vraag de leerlingen de opdracht te herhalen, zodat ze zelf onder woorden brengen wat de inhoud van de opdracht is. Zet evt. de taken even voor ze op een rijtje. Ook handig is het om een strategie – werkwijze aan te bieden. In een specifiek geval kunt u het voordoen, zodat de strategie nagedaan kan worden. Het aanbieden van een mondelinge opdracht kan versterkt/ ondersteunt worden door het visueel maken van de opdracht. Als extra ondersteuning kunnen daarbij materialen worden ingezet om de opdracht te verduidelijken.

Een belangrijk hulpmiddel is om afleiding te beperken. Een berichtje via de telefoon kost 7 minuten tijd om de hersenen weer te laten focussen op de opdracht. Dus goede afspraken over waar de telefoon zich bevindt tijdens het maken van het huiswerk, is heel belangrijk en kan een gunstige uitwerking hebben om de aandacht bij de opdracht te houden.

Ook zijn er allerlei geheugentechnieken toe te passen die ingezet kunnen worden om (complexe) informatie makkelijker te kunnen onthouden. Deze geheugentechnieken krijg je aangeboden tijdens de cursus Snel leren= Leuk leren. Kijk voor meer informatie op www.rtpraktijkdrv.nl of mail naar gery@rtpraktijkdrv.nl             

Gery van den Bruinhorst- Jongerden/ Remedial Teacher                              logo

Nieuwjaarswens!!

Via deze weg wil ik iedereen die dit leest een hoopvol 2022 wensen! Blijf nieuwsgierig naar de dingen die je nog niet weet en stel je open om alles te onderzoeken en te leren! Heel veel succes daarbij!

Nieuw!! Snel en Actief Leren Leren

Sinds september 2021 kunnen jullie in mijn praktijk ook een combinatiecursus volgen van Snel Leren Leren en Actief Leren Leren. De basisvaardigheden die je aangeleerd krijgt bij Snel Leren Leren zoals snellezen, plannen en mindmappen zijn hierin opgenomen, maar ook de informatieverwerkingsmogelijkheden zoals een Cornell schema, een stroomschema en een conceptmap zijn in deze cursus geïntegreerd.

Deze cursus bestaat uit 9 lessen van een uur en kun je individueel volgen in de praktijk. Nieuwsgierig geworden? Vul dan het contactformulier in of mail naar gery@rtpraktijkdrv.nl

Planning en prioritering

In de vorige column hebben jullie/ heeft u iets kunnen lezen over de executieve functies. Het zijn de functies in je brein die het mogelijk maken dat je rationele beslissingen kunt nemen, impulsen kunt beheersen en je kunt focussen op wat belangrijk is.

Als laatste hebben we het over de planning en prioritering gehad. Daar wil ik in deze column nog even over doorgaan. Want deze functie/ vaardigheid omvat meer dan een plannetje maken van wat je komende dagen gaat doen.

Allereerst is het belangrijk dat je een agenda bijhoudt. Je hoeft hem niet mee naar school te nemen, maar leg hem open op je bureau en werk hem gelijk bij zodra je thuis komt. Schrijf alles van Magister/ Blackboard op in je agenda. Niet alleen het werk voor morgen maar alles wat al opgezet is. Verdeel dat werk in prioriteit. Is het een proefwerk (PW), schriftelijke overhoring (SO), werkstuk, of maak- en leerwerk (mw/lw)? Geef het een kleur in je agenda en verdeel je huiswerk over de resterende dag(en) waarop je het af dient te hebben.

Zo kom ik bij de weekindeling. Wanneer je al je werkzaamheden en bezigheden (sport en vrije tijd) in kaart hebt gebracht per week, kun je een planning maken. Zo krijg je een overzicht per week en krijg je grip op de hoeveelheid per dag. Vervolgens start je met het in kaart brengen van de tijd die jij nodig hebt voor elk specifiek vak. Hoe lang doe je over 1 paragraaf/ hoofdstuk van Geschiedenis of Aardrijkskunde? Hoe lang ben je bezig voor een/ of een paar opgaven voor Wiskunde/ Scheikunde/ Natuurkunde? Noteer dat voor in je agenda zodat je inzicht krijgt in de tijd die je nodig hebt voor elk vak!

Dan ga je toewerken naar een proefwerkplanner. Elk semester/ong. 3 maanden krijg je een proefwerkweek. Begin 5 à 6 weken van tevoren met het verdelen van de te leren stof in leerblokken (3 kwartier leren +1 kwartier ontspannen), want de gewone lessen gaan ook door. Dubbele taken dus; voorbereiden voor de proefwerkweek en maken en leren van het dagelijkse schoolwerk! Na een proefwerkweek is er even een paar weken alleen je dagelijkse huiswerk, maar die voorbij zijn, wordt er weer van je verwacht dat je toe gaat werken naar de volgende proefwerkweek. Achterover leunen is er helaas niet bij!

Als laatste adviseer ik ook om een jaarplanning te maken. Je hebt waarschijnlijk een PTA boekje ontvangen of hij staat op Magister/ELO. Daarin kun je in vinden wat er in dat jaar afgenomen gaat worden aan proefwerken, tentamens, werkstukken, boekenlijsten enz.  Schrijf de data waarop bepaalde onderdelen ingeleverd moeten worden op je jaarplanning! Zo hoef je er niet ‘toevallig’ achter te komen omdat iemand er een paar vragen over stelt in de les, of dat een leraar je er op het laatste moment aan helpt herinneren!! Dan wordt het helaas weer nachtwerk en lever je iets in waar je eigenlijk niet tevreden over bent.

Wat zijn executieve functies?

De laatste tijd hoor je in de media veel de term ‘executieve functies’ vallen wanneer het gaat over leerlingen die de afgelopen periode veel thuis hun onderwijs hebben moeten volgen. Er is in die periode een sterk beroep gedaan op hun executieve functies. Maar zul je je afvragen… wat zijn eigenlijk die executieve functies??

De executieve functies kun je onderverdelen in ‘koude’ en ‘warme’ functies:

  • De ‘koude’ functies gaan over het denken; zoals plannen, organiseren, initiatief nemen, werkgeheugen, taakmonitoring.
  • De ‘warme’ functies gaan over gedrag en emotie; zoals inhibitie, emotieregulatie, flexibiliteit en gedragsevaluatie.

Het zijn de functies in je brein die het mogelijk maken dat je rationele beslissingen kunt nemen, impulsen kunt beheersen en je kunt focussen op wat belangrijk is. Hieronder zie je een lijstje van executieve functies zoals ze in de gedragswetenschappen omschreven worden.

  • Respons-inhibitie = nadenken voordat je iets doet
  • Werkgeheugen = informatie in je geheugen houden bij het uitvoeren van complexe taken
  • Emotieregulatie = emoties reguleren om doelen te behalen of gedrag te controleren
  • Volgehouden aandacht = aandachtig blijven, ondanks afleiding
  • Planning/ prioritering = een plan maken en beslissen wat belangrijk is
  • Organisatie = informatie en materialen ordenen
  • Timemanagement = tijd inschatten, verdelen en deadlines halen
  • Doelgericht gedrag =  doelen formuleren en realiseren zonder je te laten afschrikken
  • Flexibiliteit = flexibel omgaan met veranderingen en tegenslag
  • Metacognitie = een stapje terug doen om jezelf (je gedrag) en de situatie te overzien en te evalueren

Veel van deze functies zul je wel herkennen en misschien denk je zelfs bij sommige functies… daar kan ik nog wel wat aan verbeteren?! Laten we er een aantal uitpikken en even verder onder de loep leggen.

Neem bijvoorbeeld de eerst omschreven functie; respons-inhibitie = nadenken voordat je iets doet. Deze functie wordt op de kleuterleeftijd veel geoefend in het dagelijkse leven. Stop! Niet gelijk oversteken, maar eerst goed kijken naar links en rechts of er geen verkeer aankomt. Dit zal iedereen herkennen. Maar ook voor leerwerk en studie is deze functie nog steeds heel essentieel. Denk na over wat je moet/ gaat doen, voordat je begint. Met andere woorden: Maak een plan!

Dat brengt me gelijk bij een andere belangrijke executieve functie; Planning en prioritering = een plan maken en beslissen wat belangrijk is. Hierbij is het van belang dat je je dagelijkse bezigheden in kaart brengt. Dus alle bezigheden; niet alleen je huiswerk, maar ook je reistijd, je sporttijd, je ontspanning, je game-tijd enz. Maak voor jezelf een weekoverzicht zodat je in kaart brengt wanneer je waar mee bezig bent. Dat wordt de start van een goede planning. Je kunt wel heel veel huiswerk plannen elke dag, maar wanneer je die dag toevallig moet trainen voor voetbal… weten jij en ik nu al dat dat jouw prioriteit heeft! Dus ook deze functie kun je ontwikkelen.

Begrijpend Luisteren

In de vorige column heb ik het gehad over begrijpend lezen en het verwerken van de informatie die je gelezen hebt. Al denkend over dit onderwerp kwam ik tot de conclusie dat aan begrijpend lezen een andere, heel belangrijke vaardigheid vooraf gaat; namelijk Begrijpend Luisteren.

Voordat we kunnen lezen, zijn we vanaf onze geboorte al bezig met (begrijpend) luisteren. We stellen onszelf de vraag: Wat wordt hier bedoeld? Wat is het? Wat moet ik ermee? Waarvoor kan ik dit gebruiken? Enz. We ontwikkelen kennis door middel van de taal en de betekenis die de taal heeft. Je voelt dus al aan dat het begrijpen/ kennen van veel woorden een woordenschat is! Die woordenschat zorgt ervoor dat je een bepaalde voorkennis hebt van een onderwerp en je de woorden in een context kunt plaatsen. Je begrijpt wat de inhoud is van een woord omdat je de context begrijpt.

Even de definitie van begrijpend luisteren: Dat is het vermogen geschreven of gesproken teksten te begrijpen.

Begrijpend luisteren is dus ook een doelgericht denkproces waarbij verschillende ‘elementen’ een rol spelen. Iemand die (voor)leest en (voor)denkt, iemand die luistert, de tekst zelf en het doel waarmee de lezer/ spreker de tekst (voor) leest. Als leraar/ leerkracht geeft u al voorlezend, in interactie met de tekst, betekenis aan woorden, zinnen, illustraties en de tekst als geheel. Laten we dit even de uitleg van de leraar noemen. Nu is het de taak van de leerling/ student om zo te luisteren dat de nieuwe kennis gaat integreren met de bestaande kennis. U voelt al wel aan dat dit een moeilijke opgave is voor de leerling.

Wat de leraar nu het beste kan doen is “modeling”. De leraar vertelt hardop denkend op welke manier hij/ zij betekenis verleent aan de tekst door het denken over de tekst te demonstreren. Zo worden de leerlingen meegenomen in het denkproces over informatie en gaan dit voorbeeld nadoen. Dit denkproces wat op gang gebracht moet worden, moet ook ondersteunt en bevestigd worden. Een mooie term hiervoor is “scaffolding”; wat betekent in de steigers zetten. Binnen de kaders van een doelgericht gesprek stelt u vragen die uitnodigen tot nadenken, praten over, brainstormen, mening vormen, beargumenteren van die mening. U bent de uitdager om de leerlingen te leren zelf vragen te gaan stellen, zelf te onderzoeken… te gaan woordenschatgraven. Dit proces leidt tot het begrijpen van die woorden/ teksten/ informatie. 

Even weer terug naar de Voortgezet Onderwijs leerling die in de les zit en luistert naar de uitleg van de informatie die besproken wordt. Stelt hij/zij zichzelf vragen? Luistert hij actief naar de uitleg, neemt de leraar hem/haar mee in het nadenken over de informatie?? U begrijpt deze metacognitieve vaardigheid die zeer belangrijk is voor het totale leerproces.

Begrijpend Lezen en Informatieverwerking

Eén van de 10 geheugenprincipes die jou helpen om makkelijker te leren is hoe je het beste informatie kunt onthouden. We onthouden nl.:

  • 10% van wat we lezen
  • 20% van wat we horen
  • 30% van wat we zien
  • 50% van wat we horen en zien
  • 70% van wat we met anderen bespreken
  • 80% van wat we evalueren en nabespreken
  • 90% van wat we anderen uitleggen

Tijdens de meeste lessen op het VO wordt de informatie aangeboden via lezen en luisteren. Dan moet je dus als leerling de vaardigheid beheersen om deze informatie te analyseren en daarna te kunnen verwerken.

Een vak wat naar mijn mening enigszins onderbelicht blijft in het Basisonderwijs is het Begrijpend Lezen. Er wordt voor dit vak doorgaans maar 1 uur per week op het lesrooster ingeruimd. Terwijl de vaardigheden die dit vak aanleert, essentieel zijn voor alle andere vakken. Het herkennen van de hoofdgedachte van een tekst? Het uit de tekst halen van de sleutel- en signaalwoorden ? Vragen die uitgebreid aan de orde komen bij Begrijpend Lezen. In veel gevallen ondersteund door een stappenplan. Helaas merken we dat veel leerlingen de teksten lastig vinden en het stappenplan niet of niet goed hanteren. Wanneer dit stappenplan geïntegreerd toegepast zou worden bij alle andere vakken, de leerlingen juist de stappen van informatieverwerking veel beter gaan begrijpen en toepassen.

Dat brengt me bij de leerlingen van het Voortgezet Onderwijs. Zij moeten tijdens de les de leerstof via begrijpend luisteren en lezen zelf verwerken. Hoe maak je aantekeningen en in welke vorm verwerk je die aantekeningen?

Verwerk je ze in een Cornell-schema of in een aantekeningen mindmap? De verschillende vakken vragen om een verschillende benadering van verwerking van de leerstof. Even kort uitgelicht; je kunt met het Cornell-schema aantekeningen maken tijdens lessen, instructies en video’s, maar ook de stof uit je leer- en werkboek samenvatten. Daarnaast kun je het Cornell-schema gebruiken om een opzet te maken voor een mindmap. Wanneer je de leerstof en de aantekeningen uit de les, aangevuld met de informatie uit je werkboek, verwerkt in een mindmap ben je al bezig met het toets klaar maken van de leerstof. Dit proces vergt misschien wat meer tijd van je gedurende de lesweken, maar scheelt je zeeën van tijd tijdens de voorbereidingen voor je toets- / examenweken.

Naast deze verwerkingsmogelijkheden zijn er nog het Tekstschema; veel gebruikt voor een vak als Biologie. Ook de Conceptmap is een techniek om lesstof in een visueel en grafisch schema samen te vatten. Dit is geen makkelijke techniek maar helpt je wel om effectiever te denken en de complexiteit van begrippen en ideeën te beheersen. Dan is er nog een Stroomschema of Flowchart; ook een schematische voorstelling van een proces. Goed in te zetten bij Economie, Natuur- en Scheikunde. De Tijdlijn is onmisbaar bij een vak als Geschiedenis. Deze is te combineren met mindmap takken en ook bij Aardrijkskunde en Economie goed in te zetten. Als laatste verwerkingsvorm wil ik toch ook nog even de Infografic noemen. Dat is en informatieve illustratie in collagevorm waarmee je informatie over een bepaald onderwerp visueel in kaart brengt. Het is tijdrovend maar zeer effectief. Een middel wat heel goed in zetten is bij het maken van een onderzoeksverslag of als presentatie van je profielwerkstuk.

Iedereen een mooie en ontspannen vakantieperiode toegewenst!

Wat was het een gek schooljaar! Wanneer we terugblikken op het hele schoolseizoen borrelen er allerlei gedachten en herinneringen bij me op. Via Zoom lesgeven, contact via de WhatsApp of via de camera van WhatsApp. Om toch enigszins in contact te blijven, werden er allerlei manieren gezocht om elkaar te ‘ontmoeten’.

Gelukkig keert het ‘normale’ leven weer een beetje terug en kunnen jullie hopelijk dit schooljaar positief afsluiten met een diploma of een bewijs van overgang naar het volgende leerjaar. Ook van deze periode hebben we toch weer veel geleerd. Via deze weg wil ik iedereen bedanken voor het in mij gestelde vertrouwen en een mooie en ontspannen vakantie toewensen!! Tot ziens in het volgende schoolseizoen!

Hou vol!!

Wat klinkt dit bekend he?? Toch wil ik jullie allemaal nog even moed inspreken. Hou vol….. met thuis leren, met het luisteren naar de leerkracht via het scherm, met zelf verantwoordelijkheid nemen voor je huiswerk, met het maken van een planning, met jezelf motiveren, met het maken van je toekomst… hoe onzeker het er misschien nu voor je uitziet! Jullie zijn de eerste generatie die dit meemaken en kunnen en zullen overwinnen! Het zijn allemaal ‘leermomenten’. Denk positief… en hou vol!!

En… voor de examenkandidaten waarvoor ook nog veel onzeker is… de examentraining kan weer gevolgd worden in de maand Maart! Het is verstandig om een planning te maken van 6 weken, zodat je jezelf de tijd geeft om nog stof te herhalen of eigen te maken! Kijk op de pagina van de cursussen voor meer uitleg over de inhoud van deze Examentraining.